1. Giới thiệu

Chào mừng bạn đến với bài tiếp theo về Python, ở bài trước CodeTutHub đã giới thiệu về Python và các ứng dụng của nó. Trước khi bắt đầu viết code, bạn cần cài đặt Python trên máy. Bài này sẽ hướng dẫn bạn các bước cài đặt Python trên Windows, macOS và Linux, cũng như cách kiểm tra và thiết lập môi trường ảo để quản lý các gói thư viện.

2. Yêu cầu hệ thống

• Windows: Windows 8/10/11, ít nhất 2 GB RAM.
• macOS: macOS 10.12 trở lên.
• Linux: Hầu hết các bản phân phối hiện đại (Ubuntu, Fedora, Debian, CentOS…).
• Ổ cứng: Tối thiểu 200 MB trống cho cài đặt cơ bản.
• Quyền quản trị (Administrator/root) để cài đặt và nâng cấp.

3. Cài đặt Python trên Windows

1. Tải bộ cài
   Truy cập trang chính thức: https://www.python.org/downloads/windows
   Chọn phiên bản Python mới nhất (ví dụ 3.11.x) phù hợp với kiến trúc máy (32-bit hoặc 64-bit).
2. Chạy trình cài đặt
   • Mở file .exe vừa tải về.
   • QUAN TRỌNG: Tích chọn “Add Python 3.x to PATH” để có thể gọi Python từ Command Prompt.
   • Nhấn Install Now hoặc Customize installation nếu bạn muốn tuỳ chọn thêm (ví dụ pip, tệp tài liệu, liên kết file .py).
3. Kiểm tra cài đặt
   Mở Command Prompt (Win + R → gõ cmd), gõ:

python --version

Kết quả tương tự:

Cập nhật pip: chạy lệnh python -m pip install --upgrade pip

4. Cài đặt Python trên macOS

macOS thường đã có sẵn Python 2.x, nhưng bạn cần cài Python 3.x.

4.1 Sử dụng Homebrew (khuyến khích)

Nếu chưa cài Homebrew, mở Terminal và chạy:

/bin/bash -c "$(curl -fsSL https://raw.githubusercontent.com/Homebrew/install/HEAD/install.sh)"

Sau đó:

brew update
brew install python

4.2 Tải installer từ python.org

Truy cập: https://www.python.org/downloads/mac-osx
Tải file .pkg và cài đặt bằng cách mở file và làm theo hướng dẫn.

4.3 Kiểm tra cài đặt

Trong Terminal:

python3 --version

Kết quả:

Python 3.11.4

4.4 Cập nhật pip

python3 -m pip install --upgrade pip

5. Cài đặt Python trên Linux

Các bản phân phối khác nhau sẽ có cách cài đặt hơi khác, dưới đây là ví dụ cho Ubuntu/Debian:

5.1 Cài qua apt

sudo apt update
sudo apt install python3 python3-pip

5.2 Kiểm tra cài đặt

python3 --version
pip3 --version

Kết quả:

Python 3.10.12
pip 23.0.1

5.3 Cài từ source (nếu muốn phiên bản mới nhất)

sudo apt install build-essential libssl-dev zlib1g-dev \
     libncurses5-dev libreadline-dev libffi-dev libsqlite3-dev
wget https://www.python.org/ftp/python/3.11.4/Python-3.11.4.tgz
tar -xf Python-3.11.4.tgz
cd Python-3.11.4
./configure --enable-optimizations
make -j$(nproc)
sudo make altinstall

Lệnh altinstall giúp giữ Python hệ thống (python3.8…) không bị ghi đè.

6. Kiểm tra và sử dụng cơ bản

• Chạy interactive shell:

python3

hoặc trên Windows:

python

• Tạo file hello.py:

print("Hello, CodeTutHub!")

và chạy:

python3 hello.py

Kết quả:

7. Thêm alias trong terminal

Nếu bạn không muốn cài thêm gì, có thể tạm thời tạo alias:

alias python=python3

Nhưng alias này sẽ mất khi bạn đóng terminal. Để lưu alias vĩnh viễn:

echo "alias python=python3" >> ~/.bashrc
source ~/.bashrc

8. Thiết lập môi trường ảo với venv

Để quản lý gói riêng cho từng dự án, bạn nên dùng virtual environment.

1. Tạo environment: python3 -m venv venv
2. Kích hoạt:
   • Windows: venv\Scripts\activate
   • macOS/Linux: source venv/bin/activate
3. Cài gói: pip install requests flask
4. Thoát environment: deactivate

9. Những lỗi thường gặp & khắc phục

Kết luận

Bạn đã hoàn thành quá trình cài đặt Python và thiết lập môi trường cơ bản. Bây giờ, bạn có thể bắt đầu học cú pháp, giải bài tập và xây dựng dự án với Python. Ở các bài tiếp theo trong chuỗi, chúng ta sẽ tìm hiểu:

• Cú pháp cơ bản & kiểu dữ liệu
• Cấu trúc điều khiển & vòng lặp
• Hàm, module & package
• Làm việc với thư viện chuẩn & bên thứ ba
• Project mini thực tế

Chúc bạn học tập hiệu quả! Nếu có thắc mắc, hãy để lại bình luận hoặc hỏi trên CodeTuthub.