Cách dùng do, make, take, have, go và get trong tiếng Anh

Có những câu tiếng Anh mà nếu dùng sai một động từ thôi, người bản ngữ sẽ nhìn bạn với ánh mắt... rất khó tả. Chẳng hạn, bạn nói "I want to make my homework" thay vì "do my homework" — về nghĩa thì người ta vẫn hiểu, nhưng về cảm giác thì giống như bạn vừa ăn phở bằng đũa Nhật vậy. Sáu động từ do, make, take, have, go và get là những từ xuất hiện nhiều nhất trong tiếng Anh hàng ngày — nhưng cũng là những từ gây nhầm lẫn nhiều nhất. Bài học hôm nay sẽ giúp bạn dùng chính xác từng cái, với quy tắc rõ ràng và ví dụ thực tế.

Collocations là gì và tại sao chúng quan trọng?

Collocation/ˌkɒləˈkeɪʃən/ là cách một từ "quen đi" với một từ khác theo thói quen ngôn ngữ — không nhất thiết theo logic, mà theo thói quen sử dụng. Ví dụ: người Anh nói "make a decision" chứ không nói "do a decision" dù cả hai đều có vẻ hợp lý. Học collocations giúp bạn nói tiếng Anh tự nhiên như người bản ngữ, thay vì dịch thẳng từ tiếng Việt sang tiếng Anh theo kiểu "word for word".

Động từ DO /duː/ — làm, thực hiện

DO thường dùng cho các hoạt động, nhiệm vụ và công việc mà không tạo ra một vật thể cụ thể. Nói đơn giản hơn: nếu kết quả là "vô hình" hoặc là một hành động mang tính thực hiện — hãy nghĩ đến do.

Quy tắc nhớ nhanh cho DO

• Công việc thường ngày và nhiệm vụ: do the dishes, do the laundry, do the cleaning, do the shopping
• Học hành và công việc: do homework, do a course, do business, do a job
• Cố gắng và nỗ lực: do your best, do well, do badly
• Chăm sóc bản thân: do your hair, do your nails, do your makeup

Động từ MAKE /meɪk/ — làm, tạo ra

MAKE thường dùng khi bạn tạo ra, sản xuất hoặc gây ra điều gì đó — có thể là vật thể, âm thanh, quyết định hoặc cảm xúc. Nói đơn giản: nếu kết quả là "có thể thấy, nghe hoặc cảm nhận được" — hãy nghĩ đến make.

Quy tắc nhớ nhanh cho MAKE

• Nấu ăn và tạo vật thể: make a cake, make coffee, make lunch, make a dress
• Quyết định và kế hoạch: make a decision, make a plan, make arrangements
• Giao tiếp: make a phone call, make an appointment, make a complaint, make a suggestion
• Tiền bạc và tiến độ: make money, make progress, make a profit, make a difference

DO hay MAKE? Bảng so sánh các trường hợp hay nhầm nhất

Đây là cặp đôi gây "đau đầu" nhất trong tiếng Anh — ngay cả người học lâu năm vẫn hay nhầm. Bảng dưới đây liệt kê những cặp đối lập cần nhớ:

Thủ thuật nhớ: Nếu bạn hình dung một sản phẩm, kết quả hữu hình hoặc âm thanh — dùng MAKE. Nếu là hành động, nhiệm vụ hoặc hoạt động — dùng DO. Vẫn không chắc? Hãy thử hỏi: "Tôi có TẠO RA gì đó không?" — Có → MAKE. Không → DO.

Động từ TAKE /teɪk/ — mang, lấy, thực hiện

TAKE là động từ có nghĩa rất rộng — từ việc chụp ảnh đến lên taxi, từ nghỉ giải lao đến tham gia kỳ thi. Điểm chung là TAKE thường đi với những hành động mang tính chủ động lấy hoặc thực hiện có thời điểm cụ thể.

Động từ HAVE /hæv/ — có, thực hiện (trải nghiệm)

HAVE ngoài nghĩa "có" còn được dùng rộng rãi trong các cụm collocation chỉ trải nghiệm, hoạt động và sinh hoạt hàng ngày. Đặc biệt trong tiếng Anh Anh, HAVE + danh từ thường thay thế cho các động từ khác một cách rất tự nhiên.

Lưu ý: HAVE A SHOWER hay TAKE A SHOWER?

Cả hai đều đúng! Have a shower phổ biến trong tiếng Anh Anh (British English), còn take a shower phổ biến trong tiếng Anh Mỹ (American English). Tương tự: have a bath (Anh) / take a bath (Mỹ). Bạn dùng cách nào cũng được — người bản ngữ sẽ hiểu cả hai.

Động từ GO /ɡəʊ/ — đi, trở nên

GO không chỉ có nghĩa "đi" — nó còn được dùng với nghĩa "trở nên" (thường là thay đổi tiêu cực hoặc tự nhiên), và đi với rất nhiều hoạt động giải trí có đuôi -ing.

GO + hoạt động -ing (đi làm gì đó)

Dùng go + V-ing cho các hoạt động thể thao, giải trí và di chuyển:

GO + tính từ (trở nên / thay đổi trạng thái)

Dùng go + adjective để diễn tả sự thay đổi trạng thái — thường là những thay đổi tiêu cực hoặc tự nhiên không mong muốn:

Động từ GET /ɡet/ — nhận, trở nên, đến

GET là động từ linh hoạt nhất trong tiếng Anh — nó có thể có nghĩa là nhận được, trở nên, đến nơi hoặc bắt đầu ở trạng thái nào đó. GET thường xuất hiện trong ngôn ngữ nói hàng ngày và rất phổ biến trong tiếng Anh giao tiếp.

GET + tính từ (trở nên)

GET + danh từ (nhận được / đạt được)

Những lỗi phổ biến nhất cần tránh

Người học tiếng Anh hay mắc những lỗi sau đây khi dùng 6 động từ này — hãy đọc kỹ để không lặp lại!

Hội thoại mẫu — cả 6 động từ trong một đoạn hội thoại

Đọc đoạn hội thoại dưới đây và chú ý cách 6 động từ được dùng tự nhiên trong ngữ cảnh thực tế:

Bài tập thực hành

Bài tập 1: Điền DO, MAKE, TAKE, HAVE, GO hoặc GET

• "I always _____ a shower before going to bed." → have / take
• "Don't _____ any mistakes in the final exam." → make
• "We should _____ shopping this weekend — I need new shoes." → go
• "Can you _____ me a favour and turn off the lights?" → do
• "She finally _____ a promotion after three years of hard work." → got
• "Let's _____ a break — we've been studying for two hours." → take / have
• "He _____ lost on the way to the airport and missed his flight." → got
• "She _____ a beautiful wedding cake for her sister." → made

Bài tập 2: Sửa lỗi trong câu

• "I need to make my homework before dinner." → do my homework
• "Can you take me a decision?" → make a decision
• "She went to shopping with her friends." → went shopping (bỏ "to")
• "Let's do a party to celebrate!" → have a party
• "He gets fun playing video games." → has fun

Bài tập 3: Dịch sang tiếng Anh

• "Bạn có thể chụp ảnh cho chúng tôi được không?" → Could you take a photo of us?
• "Cô ấy mắc nhiều lỗi trong bài kiểm tra vì không làm bài tập về nhà." → She made many mistakes in the test because she didn't do her homework.
• "Tôi cần xin phép sếp trước khi nghỉ phép." → I need to get permission from my boss before taking leave.

Bảng tóm tắt nhanh — dán lên bàn học là xong!

Bí quyết ghi nhớ 6 động từ này không bao giờ quên

• Học theo cụm, không học đơn lẻ: Đừng chỉ nhớ "make = làm" — hãy nhớ "make a mistake", "make a decision", "make money". Học cả cụm collocation sẽ tự nhiên hơn nhiều.
• Chú ý ngữ cảnh khi đọc và nghe: Mỗi khi gặp một trong 6 động từ này trong sách, phim hoặc bài hát — hãy ghi lại collocation đó. Sau một tháng bạn sẽ có một kho collocation thực chiến.
• Tự đặt câu về cuộc sống của mình: "I did the dishes this morning. I made coffee. I got ready for work." — Câu về bản thân nhớ lâu hơn câu ví dụ ngẫu nhiên rất nhiều.
• DO/MAKE — khi nghi ngờ thì nhớ quy tắc: Có TẠO RA vật thể/kết quả hữu hình không? Có → MAKE. Không → DO. Đơn giản vậy thôi!

Lời kết

Sáu động từ nhỏ — do, make, take, have, go và get — chiếm đến hơn 40% các câu giao tiếp tiếng Anh hàng ngày. Dùng đúng chúng không chỉ giúp bạn nghe tự nhiên hơn mà còn thể hiện trình độ tiếng Anh thực sự của bạn. Hãy in bảng tóm tắt, dán lên bàn học và luyện tập mỗi ngày — bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy mình dùng chúng một cách tự nhiên mà không cần nghĩ nữa!